Niewiele jest przełomów w Polsce. Wszyscy znają ten najsłynniejszy - przełom Dunajca w Pieninach. Warto jednak przyglądnąć się bliżej mniejszemu krewnemu tej słynnej osobliwości przyrody. Tworzą go malownicze skałki wapienne usytuowane na granicy Podhala i Spiszu, pomiędzy którymi śmiało wkręciła się rzeka Białka. Na jej prawym brzegu wznosi się Kramnica (688 m n.p.m.), a na lewym Obłazowa z komorami i niszami krasowymi (670 m n.p.m.). Szerokość bramy przełomu wynosi około 100 m. Według geologów nasz obiekt zainteresowania to typowy przełom epigenetyczny. Rzeka Białka, która jako rzeka górska posiada wielką moc, wcięła się w masyw twardych skał, stopniowo niszcząc warstwy mniej odpornych osadów, które je przykrywały.

Obłazowa nie słynie tylko z samego położenia, ale z odkrycia, które swoim echem odbiło się nawet w zagranicznych czasopismach naukowych (New Scientist, Science). To tutaj, w komorze odkryte zostało skupisko kilkudziesięciu zabytków kamiennych, z muszli, kości i rogu. Znajdowały się one w obrębie konstrukcji zbliżonej do kręgu, złożonej z ogromnych głazów granitowych i kwarcytowych. Waga każdego z nich sięga kilkudziesięciu kilogramów i zostały one niewątpliwie przyniesione przez człowieka do jaskini z koryta Pra-Białki. Wewnątrz kręgu naukowcy odkryli łukowaty przedmiot z ciosu mamuta, który zinterpretowany został jako najstarszy na świecie bumerang. Z osadów wydobyto tysiące fragmenty kości zwierząt, m.in. nosorożca, mamuta, renifera, lwa jaskiniowego, hieny i niedźwiedzia jaskiniowego, oraz inne drobne artefakty. Tuż przy bumerangu znaleziono kość ludzką (paliczek lewego kciuka), zawieszkę z przewierconego kła pieśca (lisa polarnego), dwie kolejne, niemal identyczne zawieszki - być może elementy jednego naszyjnika, a także paciorek z kości oraz - znaleziony na skraju okręgu przy wielkim otoczaku - jeszcze jeden fragment ludzkiego palca. Wszystkie te znaleziska datowane są na wiek około 30 000 lat. w związku z tym, że wśród odnalezionych  przedmiotów niewiele jest tych z życia codziennego, a użycie dodatkowo czerwonego barwnika (ochry) pozwoliły naukowcom na snucie teorii o symbolicznym grobie, grobie szamana a nawet miejscu ofiarnym. Uwagę wszystkich zwróciły też dwa rogowe narzędzia górnicze, interpretowane jako kliny-dźwigary, stosowane w kopalniach krzemienia w epoce kamienia i na początku epoki brązu do odrywania buł cennego surowca od skały macierzystej. Jeden z klinów został dodatkowo pokryty ornamentem w postaci wyciętych na powierzchni wzorów linijnych. Są to najstarsze na świecie narzędzia górnicze. Możemy śmiało stwierdzić że prace badawcze prowadzone w tej jaskini w okresie 1985 + 1995 zakończyły się sukcesem.

Kramnica - zbudowana z wapieni krynoidowych i bulastych, przetykanych czerwonymi marglami. Jej strome stoki porasta las świerkowy z domieszką buka i jodły, od północy znajdują reliktowe sosny. Jest tu ponad 100 gatunków roślin kwiatowych, w tym około 20 gatunków górskich.

Skoro jesteśmy już przy roślinach, to warto nadmienić, że w omawianym regionie na pow. 20 ha znaleziono 430 gatunków roślin naczyniowych, w tym takie osobliwości jak:

• rośliny alpejskie: gęsiówka alpejska, przetacznik krzewinkowy, macierzanka karpacka, rogownica Raciborskiego, wiechlina alpejska, skalnica dwuletnia, skalnica seledynowa, rogownica źródlana, rozchodnik czarnawy, fiołek dwukwiatowy

• subalpejskie: omieg górski, złocień okrągłolistny, słonecznica wąskolistna, świetlik zalcburski

• ogólnogórskie: powojnik alpejski, skalnica gronkowa, tojad dzióbaty, pióropusznik strusi

• rosliny kserotericzne południowych zboczy - perłówka siedmiogrodzka, oman szlachtawa, przewiercień sierpowaty

Nikogo chyba nie zdziwi fakt, że tak interesujący obszar zwrócił na siebie uwagę miłośników polskiej przyrody. Całość przełomu uznana została za rezerwat w 1931 r. i ponownie w 1959 r., a jego obszar wynosi 8,51 ha.

Jak dotąd pomijaliśmy milczeniem rzekę, która tworzy ten malowniczy przełom. czas nadrobić te zaległości. Jest to Białka Tatrzańska, prawy dopływ Dunajca w górnym biegu zwana Białą Wodą. Możemy się już zorientować, że płynie przez malownicze krajobrazy Tatr Wysokich i Podhala. Rodzi się jako zimna struga wypływająca z  Zielonego Stawu w Dolinie Kaczej na wysokości 1577 m n.p.m. na Słowacji, następnie przyjmuje Żabi Potok (Z Doliny Żabich Stawów Białczańskich) oraz pierwszy większy dopływ Rybi Potok, który odprowadza wody Czarnego Stawu, zbiera wody spod gruzowisk mięguszowieckich i Doliny Za Mnichem i przepływa przez Morskie Oko. Poniżej połączenia Białej Wody z Rybim Potokiem (wys. ok. 1075 m n.p.m.) do Białki wpływa wysokogórski dopływ potok Roztoka z Doliny Pięciu Stawów Polskich. Poniżej Cyrhli rzeka przyjmuje Jaworowy Potok, z Doliny Jaworowej, a uchodzi do Dunajca na wysokości 533 m n.p.m. łączna jej długość wynosi 41,2 km, powierzchnia dorzecza 229,9 km kw., a spadek w górnym biegu 72 ‰ w dolnym poniżej 20  ‰ , średni przepływ przy ujściu 5 m3/s. Co ciekawe na odcinku 12,8 km stanowi granicę między Polską a Słowacją.

Na zakończenie kilka ciekawostek związanych z przełomem Białki:

• według mapy z około 1770 koło przełomu stał młyn, a skała nosiła nazwę Kremtz

• podczas powodzi w 1934 r. zahamowane ciasnym przesmykiem wody Białki spiętrzyły się powyżej niego w chwilowe jezioro

• jest to atrakcyjne miejsce wspinaczkowe z kilkudziesięcioma trasami o różnorodnej trudności